Pielęgnacja stĂłp diabetyka – profilaktyka zespołu stopy cukrzycowej

Cukrzyca to choroba, ktĂłrej objawy rozpoznawano juĹź ok. 2067 r. p.n.e. WĂłwczas staroĹźytni Egipcjanie, Grecy i Hindusi wspominali w swych zapiskach m.in. odczuwanie silnego pragnienia, częstomocz i ogĂłlne wyniszczenie całego organizmu. Nazwę „diabetycy”– bo tak określamy do dziś osoby chore na cukrzycę zaczerpnięto z greckiego słowa diabetes oznaczającego „przelewanie” (moczu) oraz mellitus – z Ĺ‚acińskiego, oznacza „słodki jak mocz”. Wynika to główne z faktu, Ĺźe wĂłwczas uwaĹźano, Ĺźe powstający w duĹźych ilościach częstomocz jest słodki.

Pomimo, iĹź chorobę rozpoznano wiele lat temu, jakakolwiek szansa jej leczenia pojawiła się dopiero w 1922 r. gdy wynaleziona została insulina, a następnie doustne leki przeciwcukrzycowe. Od tego momentu cukrzyca (szczegĂłlnie typu 1) przestała oznaczać wyłącznie wyrok śmierci i stała się chorobą o charakterze przewlekłym.

Jak wiadomo, medycyna ciągle energicznie się rozwija, jednak niestety statystyki ostatnich lat wskazują na galopujący wzrost zachorować na cukrzycę. Szacuje się, Ĺźe liczba ta będzie stopniowo wzrastać a za 5 lat wzrośnie o 2–4,6% w skali populacji i w konsekwencji przekroczy 300 milionĂłw jednostek. Co waĹźne – w Polsce ok 50% chorych nie ma pojęcia o tym, Ĺźe ma cukrzycę, są to przypadki niezdiagnozowane i co za tym idzie, rĂłwnieĹź nieleczone. Nieleczona cukrzyca prowadzi do groĹşnych powikłań mikro i makroangiopatycznych. Dlatego tak istotna jest obserwacja swojego organizmu, regularne wizyty lekarskie i badania oraz ogĂłlna dbałość o zdrowie bo jak powszechnie wiadomo – zdrowie ma się tylko jedno.

Zespół Stopy Cukrzycowej (ZSC)

W związku z długo nie rozpoznawaną chorobą, niestosowaniem się do zaleceń dietetycznych, przyjmowaniem lekarstw w sposĂłb nieregularny lub złą higienę i nieodpowiednią pielęgnacją stĂłp, moĹźe dojść do rozwoju Zespołu Stopy Cukrzycowej.

ZSC – tą nazwą określa się owrzodzenie, infekcję lub destrukcję tkanek głębokich, połączoną z zaburzeniami na tle neurologicznym, a takĹźe chorobami dotyczącymi naczyń obwodowych o róşnym stopniu zaawansowania w kończynach dolnych istniejącymi w przebiegu cukrzycy.

Jeśli doszło do rozwinięcia się ZSC – często osoba chora musi zostać poddana hospitalizacji. Po jej zakończeniu powinna jednak pozostać pod kontrolą specjalistĂłw, znajdujących się w poradniach stopy cukrzycowej, leczenia ran oraz poradni chirurgicznej. W pewnym momencie do grona specjalistĂłw „czuwających” nad dobrem pacjenta dołącza podolog, dzięki ktĂłremu realizowany jest jeden z najwaĹźniejszych elementĂłw terapii – a mianowicie PROFILAKTYKA.

Zabiegi w gabinecie podologicznym

Przed przystąpieniem do wykonywania specjalistycznego zabiegu podologicznego u diabetyka naleĹźy rzetelnie przeprowadzić wywiad przedmiotowy i podmiotowy, a takĹźe zweryfikować historię choroby i jej leczenia. Dopiero wĂłwczas, gdy nic nie stoi na przeszkodzie moĹźna zająć się stopami naszego pacjenta. NaleĹźy podkreślić, Ĺźe podczas kontaktu z diabetykiem specjalista podolog powinien podejść do sytuacji w sposĂłb holistyczny, poniewaĹź mamy do czynienia z osobą chorą, u ktĂłrej często cierpią nie tylko stopy…

Regularne wykonywanie zabiegu pedicure specjalistycznego u cukrzyka ma na celu dbanie o utrzymanie ich w dobrej kondycji i niedopuszczenie do pierwszorazowego lub ponownego rozwinięcia się ran lub owrzodzeń. PoniewaĹź istnieje szczegĂłlne ryzyko rozwoju infekcji bakteryjnej i grzybiczej u diabetyka, naleĹźy wykonywać zabieg w sposĂłb uwaĹźny, powolny i dokładny z uwzględnieniem wszelkich zasad higieny i sterylności oraz stosować preparaty rekomendowane dla tej grupy osĂłb.

Najczęściej spotykane problemy na stopach diabetyków:

• nadmiernie wysuszona skĂłra (w szczegĂłlności w stopie cukrzycowej niedokrwiennej)
• pękające pięty (pękaniu mogą ulegać takĹźe inne partie stopy)
• modzele
• odciski
• deformacje stĂłp i paznokci
• rogowacenie łoĹźyska
• paznokcie szponowate
• grzybica skĂłry i paznokci

Właściwy przebieg specjalistycznego zabiegu podologicznego diabetyka:

 

Etap I â€“ Dezynfekcja skĂłry i paznokci

Pierwszym krokiem, którego nie można pominąć jest dezynfekcja skóry pacjenta. Doskonale nadają się do tego wszelkiego rodzaju preparaty w spayu o szerokim spectrum działania, przykładowo RUCK® dezynfekcja rąk i skóry. Ma on działanie bakteriobójcze, lewurobójcze (drożdżobójcze), prątkobójcze, ograniczone działanie wirusobójcze. Przy pacjentach z cukrzycą ma to szczególne znaczenie ze względu na większe ryzyko uszkodzenia ciągłości skóry i zakażenia powstałej rany.

 

Etap II – Zmiękczenie miejsc opracowywanych

Zmiękczenie skĂłry stĂłp w okolicach poddawanych zabiegowi płynem w sprayu peclavus PODOmed Hornhauterweicher lub wcześniejsze wykonanie kąpieli odświeĹźającej. W tym celu moĹźna uĹźyć ziołowej soli z mocznikiem peclavus PODOcare, ktĂłra działa dodatkowo antyseptycznie. Stosujemy skrĂłcony czas kąpieli – maksymalnie 3 minuty w letniej wodzie, przyjmując proporcje: 1 łyĹźka stołowa soli na 3 litry wody. W celu odświeĹźenia polecam takĹźe preparat Peclavus z serii PODOdiabetic – kąpiel do stĂłp z mikrosrebrem, ktĂłra działa przeciwbakteryjnie i zapobiega stanom zapalnym, co jest istotne z punktu widzenia pielęgnacji wraĹźliwych stĂłp cukrzykĂłw. Woda rĂłwnieĹź powinna być letnia i w zaleĹźności od jej ilości wlewamy 1–2 nakrętki preparatu. Czas kąpieli wynosi maksymalnie 3 minuty.

 

Etap III â€“ Usuwanie hiperkeratoz

Z powodzeniem wykonamy ten etap uĹźywając skalpela i dłuta podologicznego. Rozmiar narzędzia dostosowany powinien być do wielkości zmiany skĂłrnej. Ręka trzymająca narzędzie powinna być zawsze oparta o powierzchnię stopy aby zapewnić jej podparcie i stabilność, gdyĹź niesamowicie istotna jest precyzja działania podczas usuwania np. odciskĂłw sięgających wgłąb tkanek.

 

Etap IV – Wygładzenie skóry

W tym celu uĹźywamy np. frezu diamentowego lub gumowego trzpienia i jednorazowego kapturka ściernego o delikatnej gradacji. Najlepiej aby były to kapturki certyfikowane tzn. posiadające odpowiedni certyfikat jakości medycznej. Takimi są np. te z firmy RUCK i dodatkowo posiadają róşne uziarnienie. Dla diabetykĂłw odpowiednie będą 150 i 240 w rozmiarze 10. NaleĹźy pamiętać aby obroty naszej frezarki nie przekraczały 9–10 tys. /min.

 

Etap V â€“ Opracowywanie płytki paznokciowej

Z serii narzędzi dedykowanych dla diabetykĂłw warto takĹźe zaopatrzyć się w sondę, poniewaĹź słuĹźy nam ona do oględzin wału paznokciowego i diagnostyki wrastania, odciskĂłw podpaznokciowych, odciskĂłw w wale paznokciowym czy teĹź róşnego rodzaju otarć w jego obrębie.

Dostępne są na rynku specjalistyczne cęgi dla diabetykĂłw w róşnych kształtach i rozmiarach. To co je wyróşnia spośrĂłd innych narzędzi to fakt, Ĺźe ich brzegi oraz szpice są nieco zaokrąglone dzięki czemu zminimalizowane zostaje ryzyko zranienia.

Aby odpowiednio opracować płytkę paznokciową u diabetyka, ktĂłra nierzadko jest pogrubiała, naleĹźy uĹźyć odpowiednich frezĂłw. Jeśli mamy do czynienia z paznokciami szponowatymi warto przeczytać artykuł: Nowe paznokcie 98-latki, frez ceramiczny stoĹźkowy uĹźyty w tym zabiegu z powodzeniem znajdzie zastosowanie takĹźe w przypadku zabiegu na stopach diabetykĂłw. OprĂłcz tego niezbędne okażą się takĹźe frezy diamentowe Busch: stoĹźkowy 6893-050, stoĹźkowy 6863-019 a takĹźe walec 840T-050, ktĂłry dzięki swojej budowie, obejmującej nasyp diamentowy tylko na końcĂłwce frezu, nie dopuści do zranienia delikatnej skĂłry przy krawędzi paznokcia. NaleĹźy jednak pamiętać, Ĺźe nie zawsze to paznokieć jest gruby, przerosłe moĹźe okazać się łoĹźysko a płytka paznokcia cienka. WĂłwczas naleĹźy wystrzegać się nadmiernego spiłowania jego gĂłrnych i dystalnych warstw.

 

Etap VI – Aplikacja odpowiednich preparatów

• na paznokcie – nakładamy preparat nawilĹźający, uspokajający tkanki. Dobrze, jeśli w składzie posiada takĹźe składnik przeciwgrzybiczy, np. peclavus PODOmed Nachbehandlung – tynktura po zabiegowa z pantenolem i piroktonem olaminy.
• na miejsca po odciskach – np. balsam propolisowy lub peclavus PODOmed Ozoncreme + opatrunek (najlepiej bandaĹźowany, poniewaĹź odklejenie plastra moĹźe uszkodzić skĂłrę) + odciążenie dostosowane do obszaru, na ktĂłrym występowała hiperkeratoza.
• na skĂłrę – w przypadku braku pęknięć/rozpadlin polecam preparat peclavus PODOdiabetic Fusscreme z olejkiem z drzewa herbacianego – niweluje suchość skĂłry, działa przeciwgrzybiczo. Jednak w przypadku bardzo głębokich pęknięć– odesłanie do lekarza, natomiast jeśli pęknięcia nie sięgają Ĺźywych warstw skĂłry, bardzo dobrze sprawdzi się krem z jelenim łojem ROWO Hirschtalgcreme.

Preparaty pielęgnujące skĂłrę powinny być takĹźe stosowane regularnie w domu w ramach kontynuowania profilaktyki, o czym kilka słów poniĹźej:

Profilaktyka domowa

Jest nieodłącznym aspektem skutecznej terapii stĂłp diabetyka, mającej na celu niedopuszczenie do rozwinięcia się Zespołu Stopy Cukrzycowej. W skład właściwej profilaktyki wchodzą odpowiednie zachowania, takie jak:

Codzienne oględziny stĂłp z uwzględnieniem:

• strony podeszwowej
• przestrzeni między palcowych
• paznokciami

To zachowanie pozwala na szybkie wykrycie niepokojących zmian!

• Mycie stĂłp w wodzie, ktĂłrej temperatura nie wynosi więcej niĹź 37 stopni Celcjusza przez okres maksymalnie 3 minut.To zachowanie nie dopuszcza do oparzenia (nie wyczuwalnego przy rozwiniętej neuropatii) oraz do maceracji skĂłry, ktĂłra osłabia barierę skĂłrną.
• NaleĹźy chodzić w wygodnym obuwiu, ktĂłrego wnętrze jest kaĹźdorazowo kontrolowane pod kątem obecności ostrych ciał obcych, np. kamykĂłw
• Codzienny ruch usprawniający krążenie w całych kończynach dolnych
• Regularne wizyty u podologa, najlepiej w odstępie 4–6 tygodni
• Sumienne stosowanie preparatĂłw specjalistycznych zalecanych przez specjalistę w gabinecie (nigdy nie naleĹźy dobierać produktĂłw na własną rękę)
• Nie stosowanie Ĺźadnego rodzaju maści, płynĂłw, plastrĂłw lub innych produktĂłw przeciwko odciskom i modzelom. Zawartość kwasĂłw moĹźe uszkodzić skĂłrę i doprowadzić do rozwinięcia się rany i dalszych komplikacji

Co niezwykle waĹźne – naleĹźy stale kontrolować stężenie glukozy we krwi, stawiać się na wyznaczone wizyty lekarskie i dbać o zdrową dietę oraz aktywność fizyczną, dzięki ktĂłrej wspomoĹźone zostanie funkcjonowanie całego organizmu, w tym kończyn dolnych, ktĂłrych zdrowie jest przecieĹź niezbędne, aby moĹźna było funkcjonować w prawidłowy sposĂłb i czerpać radość z codziennych czynności.

 

Autorką artykułu jest:
mgr Klaudia Kołatek sp. ds. podologii
Gabinet Podologiczny w Ĺťorach.

Zapraszam do przeczytania artykułów pt.:

1. Opatrywanie ran na stopach
2. Stopa cukrzycowa – opis choroby, objawy i profilaktyka